جز آن‌كه زمامداران اصلاح گردند ، و زمامداران اصلاح نمىشوند جز با درستكارى رعيّت . واژه‌شناسى التواصف : دو نفر يك چيز را براى يكديگر توصيف مىكنند . التناصف : دو نفر انصاف را نصبت به يكديگر رعايت مىكنند . ساختار ادبى تفضلا : مفعول له براى « جعل » است . من المزيد : جار و مجرور و متعلق به « توسعا » است . فريضة : خبر براى مبتداى محذوف است . شرح و تفسير ( أمّا بعد فقد جعل اللّه سبحانه لي عليكم حقّا بولاية أمركم ) انسان‌ها در دوره‌اى از تاريخ خويش بدون وجود زمامدار و حكومت زندگى مىكردند تا آن‌كه زندگى اجتماعى ، آنان را وادار ساخت كه در برابر زمامداران كرنش كنند و آنان را تقديس كنند و چنين بود كه مردم چين ، پادشاهان خود را فرزندان آسمان ، و مصريان فراعنه را فرزندان خورشيد و . . . شمردند . انسان‌ها به تدريج از حقوق متقابل خود آگاه گشته و حقوقى متبادل بين زمامداران و رعيت پديد آمد و كتاب‌ها و دانشمندان و دانشگاه‌هاى بسيارى براى پرداختن به ابعاد مختلف اين حقوق تاسيس شد . امام عليه السّلام در آغاز اين خطبه مىفرمايد كه خداوند احكامى را براى تنظيم روابط زمامداران و رعيت وضع كرده است . سپس مىافزايد :